ĐÀN PHONG CẦM ĐỨNG-NHẠC CỤ GIÁO XỨ VÀ GIA ĐÌNH
Đây là cây đàn từng được dùng tai nhà thờ giáo xứ BÌNH HẢI
Giáo phận Phát Diệm
Hình thức giống:
– Phong cầm Nhật (Yamaha / Nishikawa đời đầu)
– Hoặc phong cầm châu Âu xuất sang châu Á
– Niên đại: khoảng 1900 – 1935
I/ MỘT VÀI HÌNH ẢNH
.
.
.
.
.
II/ MỘT VÀI THÔNG TIN VỀ CÂY ĐÀN CỔ
ĐÀN PHONG CẦM ĐỨNG
NHẠC CỤ GIÁO XỨ VÀ GIA ĐÌNH
Đây là cây đàn từng được dùng tai nhà thờ giáo xứ BÌNH HẢI
Giáo phận Phát Diệm
Hình thức giống:
– Phong cầm Nhật (Yamaha / Nishikawa đời đầu)
– Hoặc phong cầm châu Âu xuất sang châu Á
– Niên đại: khoảng 1900 – 1935
Dựa trên những hình ảnh bạn cung cấp, với góc nhìn của một người làm và thẩm định đàn phong cầm (reed organ / harmonium / đàn hơi cổ), mình xin đưa ra các thông tin và nhận định sau:
- Loại nhạc cụ
Đây là đàn phong cầm dùng hơi gió (reed organ), cụ thể là dạng:
Phong cầm đứng (upright reed organ)
Hoạt động bằng bàn đạp chân (bellows pedals) để bơm hơi
Phát âm bằng lưỡi gà kim loại (free reeds)
➡️ Không phải piano, cũng không phải harmonium để bàn – mà là phong cầm đứng cổ điển, rất phổ biến trong:
- Nhà thờ
- Trường học
- Gia đình trung lưu châu Á – châu Âu giai đoạn cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20
Cấu tạo quan sát được từ hình ảnh
🎹 Bàn phím
- Khoảng 61 phím (5 quãng tám) – tiêu chuẩn phong cầm cổ
- Phím trắng – đen kiểu piano, có dấu hiệu:
- Ngả màu
- Mòn cạnh phím
➡️ Cho thấy đàn đã sử dụng lâu năm, không phải đồ mới
🦶 Hệ thống bàn đạp
- 2 bàn đạp chân phía dưới
- Kết nối trực tiếp với hệ thống ống bơm gió bằng da/vải
- Bên trong còn thấy dây kéo – cơ cấu cơ học nguyên bản
➡️ Đây là phong cầm thuần cơ khí, không điện, không can thiệp hiện đại
🌬️ Hệ thống hơi (bellows)
Ảnh chụp phía sau cho thấy:
Hộp hơi gỗ lớn
Cánh bơm hình tam giác
Bề mặt có dấu hiệu:
Cũ
Có thể da bơm đã chai hoặc cần phục hồi
➡️ Rất đặc trưng cho phong cầm châu Âu / Nhật sản xuất đầu thế kỷ 20
➡️ Cấu hình đơn giản, phù hợp đàn gia đình / nhà nguyện nhỏ
- Thùng đàn & hoàn thiện
- Thùng gỗ sơn đen bóng
- Kiểu dáng:
- Vuông vức
- Ít hoa văn
- Không thấy logo nổi bật → có thể:
- Logo bị mờ
- Hoặc là đàn sản xuất theo lô cho giáo xứ / trường học
➡️ Phong cách rất giống:
- Phong cầm Nhật (Yamaha / Nishikawa đời đầu)
- Hoặc phong cầm châu Âu xuất sang châu Á
- Niên đại ước đoán
Dựa vào:
- Kết cấu gỗ
- Hệ bellows
- Kiểu phím & stop
➡️ Ước đoán niên đại:
📅 Khoảng 1900 – 1935
(Trước thời kỳ đàn điện & trước khi phong cầm bị thay thế bởi organ điện)
- Giá trị sử dụng & sưu tầm
🎶 Về âm thanh (nếu còn hoạt động tốt)
- Âm ấm, mộc
- Rất hợp:
- Nhạc thánh ca
- Dân ca
- Nhạc cổ điển chậm
🏺 Về giá trị
- Giá trị lịch sử & hoài niệm cao
- Nếu:
- Bellows còn kín
- Lưỡi gà chưa rỉ
➡️ Có thể phục hồi chơi tốt
MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG CÂY ĐÀN
👉 Hướng sưu tầm, sử dụng lưu trữ
Hướng bạn chọn là rất đúng với “số phận” của cây đàn này 👍
Cụ thể theo góc nhìn sưu tầm & lưu trữ lâu dài, không chạy theo việc chơi biểu diễn.
- Giá trị sưu tầm của cây phong cầm này
Với những gì thấy từ hình ảnh, cây đàn của bạn có 3 điểm cộng lớn cho sưu tầm:
🕰️ 1) Niên đại đủ sâu
- Thuộc giai đoạn đầu thế kỷ 20 (khoảng 1900–1935)
- Đây là thời kỳ đỉnh cao của phong cầm cơ khí, trước khi bị organ điện thay thế
➡️ Với dân sưu tầm, đàn trước 1940 luôn có giá trị hơn đàn đời sau.
2) Kết cấu còn khá nguyên bản
- Thùng gỗ còn nguyên form
- Hệ bàn đạp, bellows, khung gỗ chưa bị cắt sửa
- Không thấy dấu hiệu:
- Gắn motor điện
- Chế lại bàn phím
- Sơn phủ sai kiểu
➡️ Tính nguyên bản là yếu tố sống còn trong sưu tầm – cây này đạt điểm khá tốt.
🎹 3) Thuộc dòng “phong cầm đứng gia dụng / giáo xứ”
- Không quá cầu kỳ
- Sản xuất để dùng lâu dài
- Phổ biến ở:
- Nhà thờ nhỏ
- Trường học cũ
- Gia đình khá giả
➡️ Dòng này dễ bảo quản hơn phong cầm biểu diễn lớn.
- Nên lưu trữ theo hướng nào cho đúng “chuẩn sưu tầm”
🌡️ 1) Môi trường đặt đàn
- Nhiệt độ lý tưởng: 20–30°C
- Độ ẩm: 45–60%
- Tránh tuyệt đối:
- Sát tường ẩm
- Gần cửa sổ mưa nắng
- Gần máy lạnh thổi trực tiếp
👉 Nếu được:
- Kê chân đàn cao hơn sàn 2–3 cm
- Lót cao su hoặc gỗ khô
🧴 2) Không “tân trang quá tay”
Đối với sưu tầm:
- ❌ Không sơn mới bóng loáng
- ❌ Không thay phím nhựa hiện đại
- ❌ Không tháo bellows nếu chưa hỏng
✔️ Nên:
- Lau khô bằng khăn mềm
- Bôi sáp ong hoặc dầu gỗ tự nhiên rất mỏng mỗi 6–12 tháng
➡️ Vết thời gian = giá trị.
🌬️ 3) Bellows & hơi gió
Dù chỉ lưu trữ:
- 2–3 tháng nên đạp nhẹ vài lần
- Mục đích:
- Giữ da bellows không chai
- Tránh chuột, côn trùng làm tổ
Nếu không dùng lâu:
- Có thể đặt túi hút ẩm nhẹ bên trong khoang dưới (không chạm trực tiếp da)
- Nên làm gì để tăng giá trị sưu tầm về sau
📸 1) Lưu hồ sơ cho cây đàn
Bạn nên:
- Chụp ảnh:
- Toàn cảnh
- Mặt phím
- Mặt sau mở
- Số seri / bảng tên (nếu có)
- Ghi chú:
- Nơi sưu tầm được
- Thời điểm
- Tình trạng ban đầu
➡️ Hồ sơ này rất quan trọng nếu sau này trưng bày hoặc chuyển nhượng.
🏷️ 2) Không “cải tiến hiện đại”
Dù có ý định trưng bày:
- Không gắn đèn LED
- Không lắp motor điện
- Không độ thành bàn/bar
👉 Với sưu tầm, giữ đúng vai trò nhạc cụ là quan trọng nhất.
- Giá trị ước tính (tham khảo – theo hướng sưu tầm)
Với tình trạng nhìn qua ảnh:
- Nguyên bản, chưa phục hồi lớn
➜ Giá trị sưu tầm: trung bình – khá
- Nếu:
- Bellows kín
- Lưỡi gà còn phát âm
➜ Giá trị tăng đáng kể
⚠️ Lưu ý:
Phong cầm không tăng giá nhanh, nhưng rất bền giá trong giới sưu tầm cổ vật.
- Nhận định cá nhân (chân thành)
Cây đàn này:
- Không phải loại hiếm “độc bản”
- Nhưng là một mẫu rất đúng chuẩn thời kỳ
- Rất phù hợp:
- Lưu trữ lâu dài
- Trưng bày không gian cổ
- Bộ sưu tập nhạc cụ xưa
HỒ SƠ LƯU GIỮ / SƯU TẦM NHẠC CỤ CỔ
Thông tin định danh
- Tên hồ sơ: Đàn phong cầm đứng cơ khí – phong cầm gia dụng cổ
- Loại nhạc cụ: Phong cầm đứng (Upright Reed Organ)
- Cơ chế phát âm: Lưỡi gà kim loại (Free reeds)
- Nguồn năng lượng: Bơm hơi bằng bàn đạp chân (Bellows pedals)
- Ước đoán niên đại & xuất xứ
- Niên đại ước đoán: Khoảng 1900 – 1935
- Khu vực sản xuất khả năng cao:
- Châu Âu (Đức / Pháp / Anh) hoặc
- Nhật Bản (dòng phong cầm xuất khẩu đầu thế kỷ 20)
- Nhà sản xuất: Chưa xác định (không thấy nhãn hiệu rõ ràng trên thùng đàn)
- Đặc điểm kỹ thuật quan sát
- Số phím: Khoảng 61 phím (5 quãng tám)
- Bàn đạp: 2 bàn đạp chân nguyên bản
- Hệ thống hơi: Bellows gỗ – da/vải, cấu trúc tam giác cổ điển
- Núm điều khiển (stops): Ít nhất 2 núm kéo phía trước
- Vật liệu chính: Gỗ tự nhiên, kim loại, da bellows
- Tình trạng hiện tại (theo thời điểm lập hồ sơ)
- Thùng đàn:
- Sơn đen, còn nguyên hình dáng
- Có dấu hiệu lão hóa tự nhiên theo thời gian
- Bàn phím:
- Phím ngả màu, mòn nhẹ
- Chưa thấy dấu hiệu thay phím hiện đại
- Cơ cấu bên trong:
- Bellows, khung gỗ, dây kéo còn đủ
- Chưa ghi nhận can thiệp cải tạo
➡️ Đánh giá tổng quát: Tình trạng nguyên bản khá, phù hợp sưu tầm và lưu trữ
- Giá trị sưu tầm
- Giá trị lịch sử: Trung bình – Khá
- Giá trị nguyên bản: Tốt
- Độ hiếm: Không hiếm, nhưng đúng chuẩn thời kỳ
- Giá trị bảo tồn: Cao (phù hợp lưu giữ lâu dài)
- Mục đích lưu giữ
Khuyến nghị bảo quản
- Nhiệt độ: 20–30°C
- Độ ẩm: 45–60%
- Tránh ánh nắng trực tiếp, tường ẩm, gió điều hòa
- 2–3 tháng vận hành nhẹ bàn đạp để bảo vệ bellows
- Không sơn mới, không thay linh kiện hiện đại
Mình đã lập sẵn một hồ sơ lưu giữ hoàn chỉnh cho cây phong cầm của bạn và đặt nó ở dạng chuẩn sưu tầm – bảo tồn, đúng với mục đích bạn nói (không thiên về mua bán hay biểu diễn).
👉 Bạn có thể dùng hồ sơ này để:
- In ra kèm theo đàn khi trưng bày
- Lưu chung với ảnh chụp, giấy tờ sưu tầm
- Bổ sung dần theo thời gian (nguồn gốc, câu chuyện, tình trạng)
III/ NHỮNG CÂY ĐÀN CỔ HIỆN ĐANG (2026) ĐƯỢC LƯU GIỮ TRÊN ĐỊA BÀN GIÁO PHẬN PHÁT DIỆM-TỈNH NINH BÌNH
1/ Phong Cầm Estey Organ Co. Brattleboro Vt. U.S.A, Sản xuất tại Mỹ, năm 1869 | Lời nguyện trầm
2/ Đàn phong cầm APALLA/APOLLO. Serial 6845. Niên đại khoảng 1930-1950 | Lời nguyện trầm
3/ Hamonium Phong Cầm-Âm sắc trong Phụng Vụ thánh | Lời nguyện trầm
4/ Bảo dưỡng cây phong cầm cổ YAMAHA khoảng năm 1905-1915, Serial 449494
5/ Đàn phong cầm đứng-Nhạc cụ giáo xứ và gia đình | Lời nguyện trầm